Μίκης Θεοδωράκης: Η αρχή του μέτρου

Κατά πρώτον πρέπει να σημειώσω ότι ο Μίκης Θεοδωράκης γεννήθηκε τυχερός, εννοώντας μ’ αυτό ότι κατά τη γέννησή του ήσαν παρούσες οι Μοίρες, που τον μύρωσαν πλουσιοπάροχα. Η Κλωθώ, με κλωστές τις γραμμές του πενταγράμμου, άρχισε να κλώθει το νήμα της ζωής του, και η Λάχεσις σφράγισε το μέτωπό του με τη σφραγίδα δωρεάς του δημιουργού. Αναρωτιέμαι μήπως και το επώνυμό του «Θεοδωράκης» δεν είναι μια απλή σύμπτωση. Τα θεία αυτά δώρα ο τιμώμενος δεν τα κράτησε μέσα του κρυμμένα. Ως ευγνώμων αποδέκτης, τα καλλιέργησε, τα πολλαπλασίασε και τα ανέδειξε, ποτίζοντάς τα με ιδρώτα και αίμα.

Γράψτε το σχόλιό σας

Ωστόσο, και πάλι δεν θα γινόταν αυτός που είναι, αν οι Μοίρες δεν τον ευνοούσαν και σε κάτι άλλο ακόμη. Φρόντισαν να γεννηθεί όπου, όταν και όπως έπρεπε.

Γεννήθηκε όπου έπρεπε, δηλαδή στην Ελλάδα, με παχύ και γόνιμο πολιτιστικό υπέδαφος, όπου μπορούσε να ριζώσει και να αντλήσει από τα σπλάχνα της πλούσιους θρεπτικούς χυμούς τον καιρό της δημιουργικής ανθοφορίας και καρποφορίας του.

Γεννήθηκε όταν έπρεπε, δηλαδή την εποχή του Μεσοπολέμου, και έζησε το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τον Εμφύλιο Πόλεμο και δύο δικτατορίες. Δύσκολες εποχές, τις οποίες πέρασε, ως αγωνιστής, διά πυρός και σιδήρου, και οι οποίες άφησαν έντονα τα σημάδια τους στην ψυχή και στο σώμα του. Όμως μέσα από τις αναπόφευκτες κακουχίες, δοκιμασίες και περιπέτειες, το τάλαντό του ωρίμασε, δοκιμάστηκε και έλαμψε. Τον ίδιο περιπετειώδη δρόμο ωρίμανσης βάδισαν και πολλοί άλλοι. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι την ίδια εποχή αναδεικνύονται στη χώρα μας σημαντικές προσωπικότητες, που τιμούνται διεθνώς με εξαιρετικές διακρίσεις, ακόμη και με βραβεία Νόμπελ. Έτσι ο Θεοδωράκης βρίσκει μπροστά του ένα συγκροτημένο, στιβαρό, εμπνευσμένο και βαθυστόχαστο ποιητικό λόγο, έτοιμο να δεχθεί τις πηγαίες μελωδικές επενδύσεις του. Η ωφέλεια υπήρξε διπλή: η μουσική έμπνευση του συνθέτη, με τη βοήθεια του ελληνικού ποιητικού λόγου, κεντρίζεται να φθάσει στο αποκορύφωμά της, και ο ελληνικός ποιητικός λόγος, με τη βοήθεια της μελωδικής επένδυσης του συνθέτη, εκτινάσσεται προς όλες τις κατευθύνσεις και γίνεται παγκοσμίως γνωστός.

Όμως ο Μίκης Θεοδωράκης γεννήθηκε και όπως έπρεπε, δηλαδή από πατέρα Κρητικό και μητέρα Μικρασιάτισσα, που σημαίνει ότι οι αποθήκες των βιολογικών του γονιδίων είναι γεμάτες με πολιτιστικούς αρχέτυπους δύο σημαντικών ελληνικών περιοχών· και είναι γνωστό πόσο σημαντικό ρόλο παίζει η κληρονομικότητα στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού. Από το άλλο μέρος, οι διαδοχικές μετακινήσεις του, επί 18 ολόκληρα χρόνια, από περιοχή σε περιοχή (Χίο, Μυτιλήνη, Σύρο, Αθήνα, Γιάννενα, Αργοστόλι, Πάτρα, Πύργο, Τρίπολη, Αθήνα), έπαιξαν ασφαλώς σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα εξέλιξή του, όσο κι αν ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του το αρνείται, με το αιτιολογικό ότι λόγω των συχνών μετακινήσεων δεν πρόφτανε να αφομοιώσει την ντόπια παράδοση. Γράφει χαρακτηριστικά ότι όλη αυτή η κατάσταση είχε δημιουργήσει μέσα του ένα «πολιτιστικό, πνευματικό και ειδικά μουσικό χάος». Προσωπικά πιστεύω ότι δεν πρόκειται για χάος, αλλά για κάτι άλλο […].

Σε μια εποχή κατά την οποία η δημοτική μουσική εθεωρείτο ως μουσική των άξεστων και αμαθών χωρικών, η λαϊκή μουσική, ως μουσική του προλεταριάτου των αστικών κέντρων και των «κατατρεγμένων» της κοινωνίας, η βυζαντινή μουσική, ως μουσική των παπάδων και των θρησκόληπτων, και η λόγια μουσική, ως μουσική μιας περιορισμένης ελιτίστικης ομάδας ευρωαναθρεμμένων αστών, έρχεται ξαφνικά ο Μίκης Θεοδωράκης, ο οποίος βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Τα αόρατα στοιχεία του χάους της παιδικής ηλικίας του έρχονται ξαφνικά σε αντιστικτική σύγκλιση και το θαύμα επιτέλους συντελείται. Ξεσκονίζοντας τα περιφρονημένα αγκωνάρια, και χρησιμοποιώντας τα ως ακρογωνιαίους λίθους, αρχίζει να βάζει τα θεμέλια της «νεοελληνικής έντεχνης λαϊκής μουσικής» και παράλληλα να συνθέτει, κατά το πρότυπο των Ευρωπαίων, συμφωνικά και άλλα έργα, τεχνουργημένα όμως με μουσικές ψηφίδες διαλεγμένες με πολλή προσοχή και ευαισθησία από το ταμείο της συλλογικής μνήμης του ελληνικού λαού. Οι μελωδίες του, λιτές και απέριττες, χωρίς νεωτερισμούς και κραυγαλέες πολυφωνικές συνηχήσεις, βασίζονται στην αρχή του μέτρου. Είναι αυτές που πρέπει να είναι· τίποτε παραπάνω, τίποτε παρακάτω. Γι’ αυτό και η αποδοχή τους είναι καθολική. Οι καρδιές των πανελλήνων αρχίζουν ξαφνικά να χτυπούν στον ίδιο ρυθμό, όταν, μέσα από τις μελωδίες του αυτές, αναγνωρίζουν τον ίδιο, τον ξεχασμένο, ίσως και αγνοημένο, εαυτό τους στη διαχρονική πορεία της φυλής τους, και όταν διαπιστώνουν ότι οι μελωδίες του συνθέτη απευθύνονται εξαιρετικά στον ελληνικό λαό, με την αφιέρωση: «τα σα εκ των σων».

Το περίεργο όμως είναι ότι στο άκουσμα των μελωδιών του Θεοδωράκη δεν χτυπά μόνο η καρδιά των πανελλήνων, αλλά και η καρδιά των ανθρώπων όλου του κόσμου. Το φαινόμενο, μολονότι περίεργο, δεν είναι και ανεξήγητο. Η μουσική του Θεοδωράκη, γεμάτη με χρώμα, φως και πνεύμα ελληνικό, και συζευγμένη αρμονικά με στίχους εμπνευσμένων ελλήνων ποιητών, κάνει τους ξένους να θυμηθούν εποχές, γεγονότα και καταστάσεις, καταχωνιασμένες, αθέλητα ή ηθελημένα, στο υποσυνείδητο της παγκόσμιας ιστορικής μνήμης. […]

Σ’ εκείνον, τον Μίκη Θεοδωράκη, ανήκει η τιμή και ο έπαινος· σ’ εμάς, τους Έλληνες, η ευτυχία να σεμνυνόμαστε ότι ο Μίκης Θεοδωράκης είναι «σαρξ εκ της σαρκός μας».

*Αποσπάσματα από την υπέροχη παρουσίαση του έργου του Μίκη Θεοδωράκη από τον εθνομουσικολόγο και πανεπιστημιακό καθηγητή Γεώργιο Αμαργιανάκη (1938-2003). Ο Αμαργιανάκης είχε κληθεί να εκφωνήσει ομιλία στη Μεγάλη Αίθουσα Τελετών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, στις 27 Μαΐου 1996, στο πλαίσιο της τελετής αναγόρευσης του Μίκη Θεοδωράκη σε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου (ο αείμνηστος Αμαργιανάκης ήταν τότε πρόεδρος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών).

Ο συναρπαστικός βίος του μεγίστου των μουσουργών, του Μίκη Θεοδωράκη, ξεκίνησε στις 29 Ιουλίου 1925 και ολοκληρώθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2021.

Το σκίτσο που συνοδεύει το παρόν άρθρο είναι της Έφης Ξένου (πηγή: tanea.gr).

Video TV Άκης Παυλόπουλος και Ευλαμπία Ρέβη είπαν «αντίο» με δάκρυα στα μάτια Οι παρουσιαστές αποχαιρέτησαν το κοινό τους συγκινημένοι 29/07/2022 16:08 MUST READΩρα Εφορίας: Ποιοι φόροι πληρώνονται σήμερα, ποιοι παίρνουν παράταση έως 31/8 29/07/2022 | 17:27 Video Κόσμος Πυρκαγιά στο σετ γυρισμάτων του Bridgerton – Μεγάλο τμήμα του καταστράφηκε ολοσχερώς Ίσως να επηρεαστούν τα γυρίσματα της 3ης σεζόν της δημοφιλούς σειράς του Netflix 29/07/2022 15:52 MUST READΣύνδρομο Μακράς Νόσησης COVID: Ψυχολογία ή βιολογία; 29/07/2022 | 17:27 Stories Μίκης Θεοδωράκης: Οι Μοίρες φρόντισαν να γεννηθεί όπου, όταν και όπως έπρεπε Κατά τη γέννησή του ήσαν παρούσες οι Μοίρες, που τον μύρωσαν πλουσιοπάροχα 29/07/2022 15:41 MUST READΟ άστεγος τοξικομανής και ο γάτος που του άλλαξε τη ζωή – «Καθάρισε» και έγινε συγγραφέας 29/07/2022 | 17:27 Fizz Γνωστός ηθοποιός κινδυνεύει να μείνει άστεγος Τον εφιάλτη της έξωσης από το πατρικό του σπίτι βίωσε ακόμη μια φορά γνωστός ηθοποιός. 29/07/2022 14:26 MUST READΝέο «μπαμ» από τον Παναθηναϊκό: Συμφώνησε και έρχεται ο Βέρμπιτς! 29/07/2022 | 17:27 Οικονομικές Ειδήσεις Φορολοταρία: Έγινε η κλήρωση, δείτε αν κερδίσατε 50.000 ευρώ Τα αποτελέσματα της ΑΑΔΕ για τη φορολοταρία 29/07/2022 14:25 MUST READΕγκεφαλική ανάπτυξη: 6 διασκεδαστικές δραστηριότητες για πιο έξυπνα νήπια 29/07/2022 | 17:27 video Κόσμος Απειλούν και τρολάρουν μετεωρολόγους για τον καύσωνα – Δεν πιστεύουν στην κλιματική αλλαγή Δεν πιστεύουν στην κλιματική αλλαγή και κατηγορούν τους μετεωρολόγους της Βρετανίας για… συνωμοσία, υστερία και πρόκληση πανικού. 29/07/2022 16:54 MUST READΧορός δισεκατομμυρίων για το… Big Oil 29/07/2022 | 17:27

Πρόσφατα Άρθρα Stories Video Stories Ζευγάρι από τη Χαβάη ζούσε με ψεύτικες ταυτότητες δύο νεκρών παιδιών από το Τέξας Η αίτηση κράτησής τους χωρίς εγγύηση στηρίχθηκε σε δύο ξεθωριασμένες πολαρόιντ του ζευγαριού ντυμένο με μπουφάν της KGB, της υπηρεσίας πληροφοριών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. 29/07/2022 15:35 Stories Το σκάνδαλο Watergate που οδήγησε τον Νίξον στην παραίτηση – Οι ηχογραφήσεις, οι παρακολουθήσεις και παγίδες Ο Νίξον είχε στήσει ηχογραφήσεις, παρακολουθήσεις και παγίδες για τους αντιπάλους του 29/07/2022 14:59 Stories Μίλτος Σαχτούρης: Πάντα θα γράφω ποιήματα… Όταν σβήνω το φως έρχεται ο θάνατος και μου φιλά τα χέρια 29/07/2022 11:41 Ιστορικό Αρχείο Ο Μίκης Θεοδωράκης μιλά για τα παιδικά του χρόνια Οι πρώτες εικόνες, τα πρώτα ακούσματα, τα τραγούδια και οι αφηγήσεις των γονιών του 29/07/2022 10:51 Stories Η ιστορία βγαλμένη από θρίλερ στα Κάτω Πατήσια – Η γυναίκα με τον μπαλτά και τη «σατανική» παγίδα Το έγκλημα που συγκλόνισε τη χώρα 29/07/2022 09:49 Κόσμος Κάις Σαΐντ: Πρόεδρος αυταρχικών υπερξουσιών ή εκλεγμένος… δικτάτορας της Τυνησίας; Ως καθηγητής Συνταγματική Δικαίου, ο Κάις Σαΐντ κήρυττε την αυστηρή τήρηση του Συντάγματος. Ως πρόεδρος της Τυνησίας, το εργαλειοποιεί για να αποκτήσει υπερεξουσίες στη χώρα-σύμβολο της «Αραβικής Άνοιξης» 29/07/2022 07:01 Stories Ο «άνδρας του Σόμερτον» – Ο άγνωστος νεκρός που ξέβρασε η θάλασσα πριν από 74 χρόνια και το μυστηριώδες σημείωμα δίπλα του Η ταυτότητα του καλοντυμένου άνδρα που ξέβρασε νεκρό η θάλασσα πριν από 74 χρόνια μόλις ανακαλύφθηκε. Το μυστήριο ίσως να λύθηκε. 29/07/2022 06:26 Stories Η απίστευτη ιστορία του εφευρέτη του «τάπερ» – Ξεκίνησε πάμπτωχός και όταν έγινε πάμπλουτος τα παράτησε όλα Βίωσε το μεγάλο κραχ του 1929 και είδε τα πάντα να καταρρέουν γύρο του. Δεν το έβαλε όμως κάτω. Δημιούργησε ένα προϊόν που μπήκε σε όλα τα σπίτια. 29/07/2022 06:25 Stories Ο άστεγος τοξικομανής και ο γάτος που του άλλαξε τη ζωή – «Καθάρισε» και έγινε συγγραφέας Ένας αδέσποτος γάτος που εμφανίσθηκε ξαφνικά στη ζωή του, τα σάρωσε όλα και άλλαξε τα πάντα προς το καλύτερο 29/07/2022 05:46 Video Stories Όταν παρουσιαστές έφαγαν ανθρώπινο κρέας ζωντανά σε τηλεοπτική εκπομπή Κανιβαλισμός σε ζωντανή μετάδοση 28/07/2022 21:36

Αφήστε μια απάντηση